Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΣΤΟ ΣΟΥΛΙ ΦΟΡΕΑΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΘΥΣΙΑΣ

1. Ο Ιδεολογικός προσανατολισμός της Θυσίας.
Η προσέγγιση του φαινομένου «Σουλιώτες» με ορθολογικά κριτήρια,οδηγεί σε αδιέξοδα.
Πολύ περισσότερο συμβαίνει αυτό, όταν τα κριτήρια προέρχονται από οικονομικές θεωρίες, όπως είναι οι σοσιαλιστικές.
Τα τελευταία χρόνια στη Δύση και πιο έντονα μετά το 1960, αναδεικνύεται δυναμικά η ΄τάξη των « ειδημόνων»,με πρωταγωνιστές τους «τεχνοκράτες».
Οι συμμαχίες όλων αυτών δημιούργησαν ένα πανίσχυρο και πρωτοφανές «νέο κατεστημένο» που αυτοονομάζεται Παγκοσμιοπόίηση
Οι αναγνώστες θα εννοήσουν καλύτερα τα προηγούμενα ,μελετώντας τα βιβλία:
DANCING ALONE,( Χορεύοντας Μόνος) του Frank Schaffer και το WHO KILLER HOMER ( Ποιος σκότωσε τον Όμηρο) των JOHN HEATH και VICTOR HANSON, με τα οποία αποκαλύπτεται ο πολιτιστικός πόλεμος κατά της Ελληνικής Σκέψεως και κατά της Ορθοδοξίας.
Το φαινόμενο « Σουλιώτες» δεν ερμηνεύτεται με τα παραπάνω υλιστικά και ορθολογικά κριτήρια,διότι παρουσιάστηκε ως Ιδεολογία με παγκόσμια απήχηση, διότι ήταν ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΥΣΙΑΣ.
Για να γίνει περισσότερο κατανοητός περιγράφεται μια σκηνή από τη Σουλιώτικη Τραγωδία της αποχώρησης του Γιώρη-Μπότσαρη από το Σούλι,από το Παλαιχώρι της Λάκας Σούλη το 1800 .
(Απόσπασμα διήγησης των γερόντων Σταύρου και Δημητρίου Τόκα,άνω των 70 ετών,στο Σούλι τον Ιούλιο του 1943. Τον Σεπτέμβριο του 1943 Τσάμηδες με στολές Ναζί κατακρεούργησαν τα γεροντάκια στα σπίτια τους στο Σούλι.). Σελ. 188-192.

«…………….Δεν τον θέλω πατέρα τον Καπετάν Παλάσκα,δεν μου φάνκε καλός άνθρωπος…..
Πίστευε ο Πολέμαρχος ότι ο Παλάσκας ήταν γαμπρός από τους λίγους,πλούσιος,ακουσμένος και ξακουσμένος καπετάνιος με τα έχηα του και τα παραέχηα του………
Τα Χριστούγεννα γίνκε ο γάμος, άτυχος γάμος γιατί αλήθεψ΄η Μαρία,η καλύτερη τσούπρα του Γιώργο Μπότσαρη.
……………………….Και όταν το Μποτσαρέικο ξεκίνησε για το Τζουμέρκο, η Μαρία στύλωσε τα ποδάργια της.
-__Εγώ δεν πάω πουθενά.Εδώ στο Σούλι θα πεθάνω.
Ετοίμασε τα πράματα του άντρα της, αλλά δεν υπάκουσε ούτε σ’ αυτόν, ούτε στη μεγάλη φάρα του Πατέρα της.
…………….Να πεις στον Αϊ-Καλόγερο ότι το Φλάμπουρο θα το φέρω η ίδια εγώ η Μαρία.
Όταν ρήμαξε το Παλιοχώρι από το Μποτσαρέικο η Μαρία με βουρκωμένα μάτια κατέβασε το μεταξένιο φλάμπουρο απ΄το κοντάρι. Ήταν μαύρο, πολύ μεγάλο,δώρο της αυτοκράτειρας Αικατερίνης,με ολόχρυσα κρόσσια ολόγυρα και ένα Δικέφαλο αετό στη μέση. Στο πάνω μέρος με άσπρα γράμματα¨: ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ Ή ΘΑΝΑΤΟΣ.
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
__ Έφερα Άι _καλόγερε το Φλάμπουρο του Σουλιού και μαζί μ’αυτό και την Ψυχή μου……»

Αποσπασματικές φράσεις για μια γυναίκα Σουλιώτισσα που από Μαρία έγινε η Μοναχή ΜΑΚΑΡΙΑ .
Πρόσφερε πολλά στο Έθνος μέχρι το 1863.

2.Η Σουλιώτισσα στις Δομές της Σουλιώτικης Συμπολιτείας.
Από τα προηγούμενα σαφέστατα προκύπτει το ότι είναι οπωσδήοτε απαραίτητο για τον κάθε συγγραφέα,ερευνητή,επιστήμονα κ.λ.π. να είναι γνωστό ένα βιογραφικό του σημείωμα που να φαίνονται όλες οι επιρροές που έχει δεχτεί,αλλά ταυτόχρονα και ο ίδιος να προσδιορίζει και την ιδεολογική του ταυτότητα.
Έτσι μειώνεται η δυνατότητα παραπληροφόρησης,παραποίησης,προπαγάνδας κι αυξάνεται η δυνατότητα ελέγχου αξιοπιστίας της Πηγής.
Στην προκειμένη περίπτωση πρέπει να δούμε την Σουλιώτισσα μέσα από την Δομή της ΣουλιώτικηςΣυμπολιτείας που είχε χαρακτηριστικά συνέχισης του Βυζαντίου.
Μια σύγχρονη Κοινότητα με χαρακτηριστικά Βυζαντινά ,ίσως η μοναδική, είναι η του Αγίου ΄Ορους Πολιτεία.


2.1. Σύγκριση της τότε Σουλιώτικης Συμπολιτείας και της Αθωνικής.

Η Σύγκριση των δύο Κοινοτήτων είναι δύσκολη, διότι στο Άγιο Όρος κυρίαρχο χαρακτηριστικό είναι το πνευματικό και ο πνευματικός αγώνας με το άβατο των Γυναικών, ενώ στη Σουλιώτικη Συμπολιτεία.είναι το κοσμικό και ο κοσμικός αγώνας
.Είχαμε και στο Σούλι έντονες Πνευματικές εξάρσεις,ιδιαίτερα μετά από τις διδαχές του Πάτρο-Κοσμά και την εγκατάσταση του Καλόγερου Σαμουήλ.
Και οι δυό Εθνομάρτυρες προήρχοντο από το Άγιο ΄Ορος.
Το Πολίτευμά των δυο Κοινοτήτων ήταν Αριστοδημοκρατικόν, οι αποφάσεις ήταν Συλλογικές και σε αυτές τις διαδικασίες λάβαιναν μέρος οι Ηγούμενοι, οι Γέροντες,οι ΄Αριστοι,οι Αρχηγόί των Πατριών (Φαρών) και οι αντιπρόσωποι των χωριών. Το Συνταγματικό κείμενο ήταν απλό, κατανοητό και γνωστό σε όλους. Ήταν μια μονάχα λέξη ,ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ.
Και την ερμήνευαν σωστά άνδρες,γυναίκες και παιδιά όπως την καταλάβαιναν όταν έψαλναν το « Τη Υπερμάχω ..» στις εκκλησιές τους πρώτα και όπως την ερμήνευαν οι Γέροντες στο «Κριτήριο της Πατρίδος»ή το Κυβερνείο.
Σε εξαιρετικές περιπτώσεις μετείχαν και όλες οι Γυναίκες του Τετραχωρίου,διότι υπήρχε μεταξύ τους Σεβασμός Ιεραρχίας και σχέση Πειθαρχίας.
Και μετείχαν σε αυτές τις Συνελεύσεις οι Γυναίκες όχι τόσο με το μυαλό τους αλλά περισσότερο με την καρδιά τους.
Ο πατριωτισμός και η Πίστη συνδέονται με την συναισθηματικό μας κόσμο περισσότερο και η Σουλιώτισσα,τότε Φεμινίστρια , ερμήνευε σωστά τα λόγια του Πατρο Κοσμά: «… ίση με τον άνδρα την έκαμε ο Θεός την Γυναίκα».
Εδώ σε αυτούς τους βράχους οι ποιμενίδες Σουλιώτισσες κατανόησαν και έκαναν πράξη το Ομότιμον.
Οι μάχες των γυναικών πολλές φορές ήταν ξεχωριστές από τις μάχες των ανδρών,όπως με την Μόσχω Τζαβέλαινα το 1792 και με τον χορό του Ζαλόγγου στο τέλος του 1803.
Από τη δράση και τα αποτελέσματα προκύπτει ότι προϋπήρχε συλλογική απόφαση. Αυτή η συλλογική Συνείδηση των Γυναικών διατηρήθηκε έντονα και εκδηλώθηκε το 1912-13 με το ανέβασμα των κανονιών στη χιονισμένη Ολύτσικα και πιο προχωρημένα με την ανάδειξη σε Αρχηγό σε ανδρικό σώμα της Κωστακίτσαινας.
Στο Άγιο ΄Όρος υπάρχουν τώρα οι 20 Μονές,οι Σκήτες,τα Κελλιά,οι Καλύβες,τα Καθίσματα και τα Ησυχαστήρια. ΄Όλοι συνδέονται μεταξύ τους με σημείο αναφοράς τις Καρυές.Εκεί βουλεύονται οι 20 Ηγούμενοι και σε σοβαρές περιπτώσεις λαβαίνουν μέρος και 20 εκλεγμένοι αντιπρόσωποι.(Ιερά Σύναξις).
Την Διοικητική Εξουσία ασκεί η Ιερά Κοινότης των 20 εκλεγμένων αντιπροσώπων.
Την εκτελεστική Εξουσία ασκεί η 4μελής Ιερά Επιστασία από την οποία εκλέγεται ο Πρωτοεπιστάτης.
Στη Σουλιώτικη Συμπολιτεία το σημείο αναφοράς είναι το Σούλι. Εδώ βουλεύονται οι αρχηγοί από τις φάρες και οι αντιπρόσωποι των χωριών της Συμπολιτείας.
Από εδώ όμως ασκείται και η Διοίκηση από τους αντιπροσώπους -συνδέσμους των φαρών του Τετραχωρίου στα χωριά. Μερικές φορές έφθαναν πολύ κοντά στα Γιάννινα,π.χ. στην Κοσμηρά. Υπήρχε και διευρυμένη αντιπροσωπευτική Συγκέντρωση των πλησιεστέρων χωριών, υπήρχε και Πολέμαρχος.
Κοινό χαρακτηριστικό και στις δυό Πολιτείες ήταν οι Κεντρικές Εκκλησίες σε κάθε Χωριό και οι Καθολικοί Ναοί των Μονών.που συνδέονταν με πνεύμα Υπακοής.
Ο Λαμπρίδης αναφέρει χαρακτηριστικά,ότι οι αποφάσεις που παίρνονταν στο Σούλι έμπαιναν και σε τελική βάσανο με συζήτηση στη Μονή της Παναγίας του Τόσκεση της Κεντρικής Λάκκας Σούλη.(Τ.γ΄,σελ. 63}.

Οπωσδήποτε επικρατούσε Πατερικό Πνεύμα, περισσότερο κοσμικό στη Σουλιώτικη Συμπολιτεία
Υπάρχει τεράστια διαφορά μεταξύ της Πατρικής Εξουσίας και της Ανδροκρατούμενης Εξουσίας,όπως αυτή εφαρμόζεται σε Μουσουλμανικές κοινωνίες.
Στην πρώτη η Αγάπη και η Θυσία είναι αυτονόητα κατά το πρότυπο της Εκκλησίας, ενώ στη δεύτερη περίπτωση κυριαρχεί το κοσμικό στοιχείο που πάντα είναι ανοιχτό στην κατάχρηση και στην αυθαιρεσία.
Πέρα από αυτή την απαραίτητη διάκριση , δεν πρέπει να λησμονούμε, ότι η τότε σύγκρουση είχε έντονο θρησκευτικό χαρακτήρα μεταξύ Ορθοδόξων και Μουσουλμάνων.
Μέσα σε αυτά τα πλαίσια η γυναίκα στο Σούλι είχε την θέση την παραδοσιακή, της Ελληνίδας του Βυζαντίου και της Ρωμιάς
Η Εκκλησία είχε διατηρήσει ως Κεφαλή της οικογένειας τον Πατέρα, έτοιμο για κάθε θυσία, όπως Κεφαλή της Εκκλησίας είναι ο Κ.Η.Ι.Χριστός.
Η οικογένεια είναι δεμένη σε μια αδιάσπαστη ενότητα , όπως προέκυπτε από τα Μυστήρια του Γάμου και της Θείας Κοινωνίας από το Κοινό Ποτήριον της Σωτηρίας.
Σχολεία των απλών Σουλιωτων ήταν ,οι Ναοί ,βιβλία ήταν οι εικόνες της εκκλησίας.
Τρόπος ζωής είναι το θέλημα του Θεού,όπως ένιωθαν « τα Γράμματα του Θεού» που διάβαζαν οι απλοϊκοί ιερείς, που τους τιμούσαν ιδιαίτερα
Ακόμη οι τοποθεσίες όπου ήσαν οι Ναοί και οι ονομασίες των από τα τιμώμενα πρόσωπα, έπαιρναν σπουδαία μηνύματα ζωής.
Στο Λεξικό πού έγραψε στην Κέρκυρα το 1809 ο νεαρός τότε Μάρκο Μπότσαρης, το μεγαλύτερον μέρος αναφέρεται στον εκκλησιαστικό βίο. Το ίδιο παρατηρούμε και στο Ημερολόγιο του Φώτου Τζαβέλλα ,αρχίζοντας με την Νηστεία.
Κατά κανόνα η γυναίκα έφευγε από το πατρικό της σπίτι και τη φάρα της για να επιτευχθεί η πλήρης ενότητα της νέας οικογένειας.
Τιμούσαν αμφότεροι τους Γονείς τους,αλλά αμέσως έτειναν προς συναισθηματική και οικονομική αυτονομία με αυξημένη ευθύνη στο νέο υποψήφιο πατέρα.
Χαρακτηριστικά είναι τα δημοτικά γαμήλια τραγούδια του χωρισμού της Νύφης από την πατρική της οικογένεια. Άσματα που παραστατικά περιγράφουν την Χαρμολύπη.
Το ίδιο γίνονταν και σε όλα τα άλλα μέρη της Ελληνικής Χερσονήσου,κατά το Βυζαντινό Οικογενειακό Δίκαιο ,που εφάρμοζε η Εκκλησία.
.


2.2. Η Ιεράρχηση Δομών (Η.Ε.τ.257/99)

Η Συνοχή της Σουλιώτικης Κοινωνίας, στηρίζονταν στο Ορθόδοξο φρόνημα,στη μεγάλη τους αγάπη για την Πατρίδα και στην διατήρηση του Γένους με τον ιερό θεσμό της Οικογένειας.
Παγκόσμια σήμερα κινείται ένα παράξενο ιδεολογικό ρεύμα που αποβλέπει στην αποσύνθεση της Κοινωνίας, με την ονομασία « Αποδόμηση της Κοινωνίας».
Οι θεωρητικοί αυτής της θεωρίας παρουςιάζονται με διάφορα προσωπεία και διαφορετικές δυναμικές.
Π.χ.Το σύνθημα «Αλλαγή» ήταν έντονο ρεύμα και στην Ελλάδα, εκφράστηκε με μεγάλο Κοινοβουλευτικό Κόμμα που επέφερε βαθύτατες κοινωνικές αλλαγές.
Αυτά τα ρεύματα επηρεάζουν καλοπροαίρετα, ένα μεγάλο μέρος του πνευματικού δυναμικού της χώρας, ιδιαίτερα του Πανεπιστημιακού, και έτσι εξηγούνται κάποια παράξενα φαινόμενα , όπως η διδακτορική διατριβή της κ. Βάσως Ψιμούλη που αναφέρεται σε αγοραπωλησία της Γυναίκας.
Βάλθηκαν λοιπόν κάποια κέντρα ισχυρά να ανατρέψουν αυτές τις δομές που είναι δομές του Ελληνοχριστινικού Πολιτισμού.
Αυτές οι δομές έχουν μεταξύ τους, ως αξίες Πολιτισμού , Ιεράρχηση, με πρώτη την Θρησκεία, μετά την Πατρίδα και μετά την Οικογένεια.
Η Σουλιώτισσα είναι αυτή που μέσα στις τόσο δύσκολες συνθήκες διατήρησε αυτή την Παράδοση, που είναι παράδοση Θυσίας. Επιβεβαιώνεται ιστορικά με τα ανεπανάληπτα κατορθώματά της,υμνείται στα δημοτικά τραγούδια και λαμπρύνεται με τις θρυλικές αναφορές στη Λογοτεχνία ,στην Ποίηση στη Γλυπτική και στη Ζωγραφική.
Για περισσότερο από150 χρόνια, η Σουλιώτισσα είχε κυρίαρχη θέση στο Εκπαιδευτικό Σύστημα της χώρας,ως Αναγνωστικό κείμενο,ως Σχολική Μουσική,ως σχολική δραματική ποίηση και ως σχολικός Διάλογος.
Και ταυτόχρονα μέσα σε αυτό το εκπαιδευτικό Σύστημα της Χώρας υπήρχε πάντοτε ένα κεντρικό σημείο Αναφοράς, πρώτο στην Ιεράρχηση των Ιδεών. Αυτό ήταν η έννοια της Ελευθερίας.
Την βασική αυτή έννοια την καλλιεργούσαν και την ανέπτυσαν οι Γυναίκες.
Αυτή ήταν η κεντρική Ιδέα για κάθε διδακτική ενότητα και αυτήν στήριζαν οι άλλες επί μέρους ιδέες.
Αυτά τα ακατανόητα αφηρημένα νοήματα, οδηγούσαν ως χειροπιαστά μηνύματα στη Γυναίκα Σουλιώτισσα που είχε για πρότυπά της την Υπέρμαχο Παναγιά,την Αγία Παρασκευή,την Αγία Θεοδώρα της Άρτας,τον τοπικό της Άγιο Δονάτο ,τον ¨άγιο Γεώργιο,τον ΄Άγιο Δημήτριο(Ζάλλογγο),τον Άγιο Μηνά. Είναι χαρακτηριστικό στην περιοχή οι μήνες να παίρνουν ονόματα Αι-Δημήτρης, (Τ)αξιάρχης , Αντριάς
Στο Σούλι η γυναίκα είχε και μεγάλη Δύναμη και Εξουσία μέσα στα πλαίσια του Ελληνορθόδοξου Πολιτισμού.

2.2.1. Θρησκεία.

Από τα προηγούμενα φαίνεται καθαρά ότι η Σουλιώτικη Συμπολιτεία με όλα τα χωριά, (περισσότερα από 100) είχε την μορφή θρησκευτικών Ορθοδόξων Κοινοτήτων με κέντρο ένα Κεντρικό Ναό.
. Επίσης και οι Συνοικισμοί κάθε χωριού είχαν και αυτοί τον δικό τους Ορθόδοξο Ναό.
Σήμερα,Δεκέμβριος 2002,στα περισσότερα χωριά σώζονται οι ίδιες Εκκλησίες από εκείνα τα χρόνια.
Αναφέρουμε ενδεικτικά ότι στην έδρα της Συμπολιτείας κεντρικός Ναός ήταν ο ΄Άγιος Γεώργιος,του οποίου η επιλογή δεν ήταν τυχαία.
Η εικόνα του Αγίου μιλάει μονάχη της: Ένας νέος καβαλλάρης πάνω σ’ άσπρο άλογοτην ώρα που σκοτώνει έναν φοβερό και πελώριο δράκοντα.
Η παράσταση εκφράζει τόλμη με στοιχεία υπερφυσικά. Εκφράζει μια ιδέα Ιερού σκοπού.Θέλει Αυτοθυσία για να σωθεί ο λαός,η Πατρίδα , η Πίστη.
Ο Συμβολισμός είναι και σήμερα επίκαιρος,διότι διψούμε για καθαρό νερό από την Πηγή της Ιστορίας και μας εμποδίζουν.
.
Οι περισσότεροι Ναοί είχαν αυλές και χαγιάτια, για τις Συνάξεις και τις Συνελεύσεις.
Εκείνο που πρέπει να τονισθεί ιδιαίτερα είναι η ξεχωριστή τιμή που αποδίδονταν στον Τοπικό μας ΄Άγιο Δονάτο, Επίσκοπο Εύροιας(όπουτο σημερινό Γλυκύ).
Στην έδρα της Συμπολιτςίας ο Λαμπρίδης καταγράφει δύο Ναούς προς τιμή του Αγίου Δονάτου.
Η εικόνα του Αγίου Δονάτου είχε ιδιαίτερη τιμή και σε όλους τους Ναούς των χωριών και ιδιαίτερα στην ΚΕΝΤΡΙΚΉ Λάκκα Σούλη. Δυστυχώς άγνωστο ή απαρατήρητο από τους νεώτερους ντόπιους σήμερα.
΄Ιδια τιμή δίδεται και στην Αγία Παρασκευή, που μαρτύρησε στην περιοχή μας, στην Πούντα. Οι ξένοι μελετητές αποφεύγουν να ερμηνεύουν αυτά τα γεγονότα λέγοντας αυθαίρετα ότι οι Σουλιώτες ήλθαν από άλλα μέρη.
Σε όλα τα χωριά τιμάται πάνω απ΄’όλα η Παναγία.
Εκείνο που είναι εντυπωσιακό είναι τα θρησκευτικά Πανηγύρια με πρώτο και μεγαλύτερο του Αγίου Δονάτου που κρατούσε 3 μέρες με προσκυνητές και πανηγυριστές ακόμη και από τα χωριά που ήσαν ανατολικά της Ολύτσικας.
Αυτές οι παραδόσεις διατηρήθηκαν ως τρόπος ζωής περισσότερο από τις Σουλίώτισσες.
Η μάνα του Μάρκο- Μπότσαρη ήταν από το χωριό Βαρυάδεςκαι η μητρική του πρώτη γλώσσα αποτυπώνεται στο δίγλωσσο Λεξικό του.με έντονη Ορθόδοξη απόκλιση.
Τρεις κόρες είχε ο Παπαζώτος από τους Βαρυάδες, μία παντρεύτηκε ατού Μπάλλα τον Γεώργιο Κύργιο,η άλλη, η μάνα του Μάρκου, τον Κίτσιο Μπότσαρη,και η τρίτη στο Σούλη τον Γιωργάκη Σταύραινα.
Τα κατάλοιπα μιας ιστορικής μνήμης είναι το λίπασμα για μια νέα αναγέννηση και ανθοφορία.Παγκόσμια υπάρχει μια κινηση για λήθη με υποκατάστατα Ιστορίας,π.χ. Παγκόσμια Ιστορία της Ουνέσκο.
Για μας η δική μας Ιστορία είναι γεννήτρια ρεύματος και πηγή ζωής σε ειρηνικούς κυρίως χρόνους.
Οι Εβραίοι απέφυγαν την μαλάκυνση του εγκεφάλου και την μαλθακότητα , διατηρώντας για χιλιάδες χρόνια την συνοχή τους και τα πιστεύω τους με την Ιστορία τους. Εκείνοι ως στόχο τους είχαν την απόκτηση Δύναμης με το χρήμα και το πέτυχαν.
Εμείς όμως,φορείς του Λόγου και του Πνεύματος,έχουμε Οικουμενική Αποστολή. Δεν αποβλέπουμε στην Παγκόσμια Κυβέρνηση.
Η λιτότητα της Σουλίώτισσας δημιούργησε την προοπτική του Μέλλοντς του Ελληνικού Λόγου.
Οι Σουλιώτες τιμωρήθηκαν το 1803 διότι «ψήλωσε ο νούς τους» (από τη Φόνισσα του Παπαδιαμάντη) από περηφάνεια και αλαζονεία, συνήλθαν όμως μετά την ταπείνωση και βρήκαν πάλι το Ορθόδοξο φρόνημά τους.
Οι Σουλιώτισσες είναι αυτές πού κατάλαβαν τα λόγια του Καλόγερου Σαμουήλ καλύτερα από τις εγωιστικές διαφωνίες των ανδρών τους.
Αυτές πρώτες συνέχισαν το Ολοκαύτωμα, που δίδαξε ο Καλόγερος στο Κούγκι.
Αυτή η Θυσία και Αυτοθυσία των γυναικών στο Ζάλογγο,στη Ρηνιάσα στο Σέλτσο και στην Κιάφα τον Ιούνιο του 1822 ήταν το μήνυμα ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ Ή ΘΑΝΑΤΟΣ που ξεσήκωσε παγκόσμια Συνειδήσεις.
Τότε οι γραμματιζούμενοι του κόσμου ανακάλυψαν την Ευ-ψυχία,που σημαίνει αδάμαστη ψυχική δύναμη που υπερνικά τα αδιέξοδα.
Την Ευψυχία την γεννά η Πίστη. Δεν παρέδωσαν την ψυχή τους στους άπιστους Τουρκαλβανούς. Δεν αυτοκτόνησαν.
΄Έγινε το απρόβλεπτο, το απρόοπτο,αυτό που συμβολίζει ως Αυτοθυσία η εικόνα του Αγίου Γεωργίου.

2.2.2. Πατρίδα
Οι λεγόμενοι και αυτοπροσδιοριζόμενοι ως «προοδευτικοί» χρησιμοποιούν τον όρο Πατριωτικό στη θέση του όρου Εθνικό.
Υπάρχει κίνδυνος γρήγορα να εγκαταλείψουν και αυτό τον όρο, όταν αντιληφθούν ότι η λέξη συνδέεται με την λέξη Πατέρας.
Οι ίδιοι απομακρύνθηκαν από την λέξη Πατρίδα, που επίσης συνδέεται με την λέξη Πατέρα.
Ίσως ανακαλύψουν στην έννοια ρατσιστικά ή σοβινιστικά στοιχεία.
Δεν θα συμβεί αυτό στην Ορθόδοξη Ελληνίδα που γνωρίζει καλά να κάνει διάκριση του ομότιμου και της Ισότητας,του διαφορετικού ρόλου του Φύλου και δεν θα θελήσει ποτέ να αντικαταστήσει την λέξη Πατρίδα , δημιουργώντας.Ματρίδα. ΄Ολοι μας όμως εκδηλώνουμε την μυστηριακή Ενότητα με τη φράση: « Μητέρα Πατρίδα».

Ο Πατέρας Θεός μας στον Παράδεισο ήθελε τον Αδάμ να εργάζεται και την Εύα βοηθόν του. (Γέν.2,8 και 20)
Τα βάρη, τα δύσκολα και οι πολλές ευθύνες ανατέθηκαν στον Αδάμ. Από την ώρα που ο Αδάμ δεν πήρε τις ευθύνες του και άφησε μόνη της την Εύα σε διαλογισμούς, χάθηκε ο Παράδεισος.
Μας αρέσει δεν μας αρέσει σε μας τους νεώτερους το θαύμα του Σουλίου οφείλεται περισσότερο στις Σουλιώτισσες και λιγώτερο στους άνδρες, όπως προκύπτει από μια βαθύτερη ανάλυση των γεγονότων και της διατήρησης των Σουλιωτών στο προσκήνιο για τριακόσια χρόνια.
Η μητέρα Σουλιώτισσα κρατούσε την Ενότητα της Οικογένειας και δημιουργούσε το πρότυπο και το αρχέτυπο του άνδρα μέσα στην οικογένεια πρώτα,στη Φάρα μετά και στη Συμπολιτεία στο τέλος. Το σχήμα ενότητας φαίνεται και τοπικά και εξελικτικά με κοινό σημείο το πρώτο δημιούργημα το Σούλι από περίοικους της Περιοχής. ( Σούλι—Τετραχώρι- Συμπολιτεία των 11, των 64 και των 132 ή 129). Ενότητα που στηρίζεται στην Εκκλησία και στο «Κριτήριο της Πατρίδος» και με Σύνταγμα την Λέξη Ελευθερία.
Αυτό το Σύνταγμα των Σουλιωτών απλά και κατά θαυμαστό τρόπο το ερμήνευσαν οι γυναίκες κοντά στα μοναστήρια του Ζαλόγγου και του Σέλτσου με το δίλημμα ΒΡΑΧΟΣ ή ΧΑΡΕΜΙ; Τι θα προτιμούσαν οι σύγχρονες φεμινίστριες;

.
Η Σουλιώτισσα ήταν πάντα μαζί με τον άντρα της κι έκανε την ίδια δύσκολη ζωή. Σκληραγωγημένη στους κόπους και συνηθισμένη στον κίνδυνο έτοιμη και για τον πόλεμο για την Πατρίδα. Παρατίθεται ένα περιστατικό:

Η κυρά και χήρα του Φώτου,η Δέσπω,το 1823 έμενε στο μικρό νησί Κάλαμο,κοντά στο Θειάκι. Τα παιδιά της,ο Κίτσος και ο Ζυγούρης πολεμούσαν στο Μεσολόγγι. Κάποια μέρα έφτασε το μαύρο μαντάτο και στον Κάλαμο.Οι Σουλιώτισσες άρχισαν τα μοιρολόγια.
Για μια στιγμή πετάχτηκε ολόρθη η Τζαβέλλαινα,σφούγγιξε τα δάκρυα και πρόσταξε:
__Πάψτε τα κλάματα Σουλιώτισσες…. Κείνοι πήγαν ατού Χριστού τον δρόμο!…Σηκωθείτε τώρα ..Πάσχα έρχεται,να βάψουμ’αυγά,γιατί είν’ αμαρτία και ο Θεός θα οργισθεί.
Κρυφαναστενάζοντας για τα χαμένα παλληκάρια άρχισαν τις πασχαλιάτικες προετοιμασίες. Την ώρα που βάφανε τα μαύρα αυγά ήρθε καινούργιο μήνυμα ότι τα παλληκάρια είναι καλά. Γονάτισε αμέσως η Καπετάνισσα:
__Δόξα ν’άχει η Χάρη Σου Χριστέ μου.. Μου τους εφύλαξες..Μα ‘γω πάντα τους έχω ξεγραμμένους!.

Τέτοιες σκηνές ζήσαμε και στα νεώτερα χρόνια,π.χ. με την Κώστα Κίτσαινα το 1912,τις άλλες Λακκιώτισσες και πολύ πρόσφατα στη 10ετία του 40 στην Σουλιώτικη Επικράτεια.




2.2.3. Οικογένεια.(Η.Ε.τ.261/2000)

Είδαμε τον κεντρικό ρόλο της Εκκλησίας στην οργάνωση, των χωριών,των συνοικισμών, του Σουλίου,του Τετραχωρίου κ.λ.π
Αλλά και η Γεωργοκτηνοτροφική δομή των χωριών της Συμπολιτείας με τις στάνες και τα λίγα καλλιεργούμενα χωράφια ήταν συνδεδεμένη στενά και με όλες τις άλλες διάσπαρτες εκκλησίες σε διάφορες τοποθεσίες.
Με την εικονογραφία τους λειτουργούσαν ως μοναδικά Σχολεία,παντού, πάντοτε και σε όλόκληρο τον Πληθυσμό.
Ο γάμος ήταν το βασικότερο γεγονός για την επίγεια ζωή του Σουλιώτη.
Για την Γυναίκα ιδιαίτερα με την καρδιακή προσέγγιση και τον συναισθηματισμό της, ήταν το κορυφαίο,ήταν αυτό που κληρονομήσαμε από τους γονείς μας ως ευχή «και στη Χαρά σου».
Η μοναδική Χαρά,η ευλογημένη Χαρά της Εκκλησίας.
Με αυτή τη Χαρά, τον Γάμο της Κανά,έγινε το πρώτο Θαύμα και η πρώτη δημόσια εμφάνιση τουΝυμφίου,ως Κεφαλή της Εκκλησίας.
Ο ίδιος το παρέδωσε στην Ορθοδοξία ως πρώτο και μεγάλο Μυστήριο.
Και ήταν εκεί η Κυρία Θεοτόκος,η Παναγία, με βασικό ρόλο,ενισχύοντας τις ανθρώπινες σχέσεις,καθοδηγώντας και μεσιτεύοντας.
Το ίδιο έκαναν και οι Άγιοι Απόστολοι,οι οποίοι παρίστανται όχι απλώς ως μάρτυρες,αλλά ως συνδαιτημόνες σ’αυτό το μεγάλο μυστήριο της ζωής. Όλοι εν Κυρίω,διατηρώντας την αυτονομία των ,με την προσωπικότητά τους καταξίωναν τις αγαπητικές ανθρώπινες σχέσεις.
Αυτές οι ευαγγελικές εικόνες ήταν οι μοναδικές για το νέο ζευγάρι στα Σουλιωτοχώρια που συγκινούσαν περισσότερο τον γυναικείο πληθυσμό. Δεν υπήρχε τότε η σύγχρονη κυρά-δασκάλα,τηλεόραση,για να παραμορφώσει το φρόνημα.
Ο γάμος στα Σουλιωτοχώρια κρατούσε πολλές μέρες με κεντρικό στοιχείο το πνευματικό και την Ενότητα
Με την οικογένεια δημιουργείται η «κατ’εικόνα Εκκλησία».
Έτσι γρήγορα κατανοούσαν τον σκοπό του Ορθόδοξου Γάμου που ήταν:
Πρώτος σκοπός η αλληλοβοήθεια των δύο συζύγων για να πετύχουν το «καθ’ Ομοίωσιν». Η γυναίκα γίνεται ο συμπαραστάτης,ο συνοδοιπόρος στη δύσκολη πορεία.
Ο δεύτερος σκοπός είναι η διατήρηση της Σωφροσύνης των συζύγων.
Και ο τρίτος η παιδοποιϊα,ή η τεκνογονία.

Οι ξεκαθαρισμένοι ρόλοι μέσα στην οικογένεια είχαν και μια ευρύτερη και αξιοθαύμαστη διάσταση.
Ήθελαν τους άνδρες τους, γενναίους,θαρραλέους,μεγαλόψυχους.
Οι γυναίκες μόνες τους δημιουργούσαν τέτοια πίεση κοινωνική στους άνδρες, ώστε να μετατρέπονται οι ίδιοι σε παλληκάρια .
Του αντρειωμένου η γυναίκα, είχε προτεραιότητα παντού και δημιουργούσε μια πρωτόγνωρη αξιοκρατική βράβευση, ιεραρχία και καταξίωση. Οι παντρεμένες γυναίκες επέβαλαν στους άνδρες άμιλλα για το άριστον.
Η γυναίκα του κιοτή και του δειλού δέχονταν κατάμουτρα την κατάκριση για τον άντρα της που ήταν ανάξιος για την πατρίδα.
Γυρίζοντας στο σπίτι μιλούσε με πολύ σκληρά λόγια στον άντρα της για να διορθώσει τη στάση του και να γίνει γενναίο παληκάρι.
Και δεν είναι αυτή η θέση της Σουλιώτισσας αντίθετη με τον Θεανδρικόν Λόγον : «Μη νομίσητε ότι ήλθον βαλείν ειρήνην επί την γην.
Ουκ ήλθον βαλείν ειρήνην αλλά μάχαιραν.» Ματθ. Ι΄,34.
Η Ορθόδοξη Σουλιώτισσα γνώριζε καλά ως πιστή, ότι η μάχαιρα,η διαίρεση , ο διχασμός και ο πόλεμος προκύπτουν από την αδικία,από την ανθρώπινη κακία. Δεν προκύπτουν από το Ευαγγέλιον του Κυρίου.
Ήλθαν οι άπιστοι ως Κατακτητές και η άμυνά μας συνεχίζεται στα Σουλιώτικα βουνά από τους μαχητές του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου,ο οποίος ποτέ δεν παρέδωσε την Πόλη στους Αγαρηνούς. Ο θρύλος για τους Σουλιώτες θέλει τον Βασιλιά του «μαρμαρωμένο»,και ως απόδειξη κράτησαν το ίδιο κόκκινο με λευκό σταυρό σταυρό λάβαρο, ως κοινή για όλους σημαία.


2.3.Κοινωνική και Οικονομική Δομή.

Είχε η Σουλιώτισσα μεγάλη εξουσία στα χέρια της.
Όταν δυό Σουλιώτες τσακώνονταν μεταξύ τους,ποτέ δεν θάμπαινε άνδρας να τους χωρίσει, γιατί σε τέτοιες περιπτώσεις τα πράγματα γίνονταν πολύ χειρότερα.
Μεσολαβούσαν οι γυναίκες και ο λόγος τους ήταν σεβαστός.
Ήταν αδύνατο να αναμιχθούν άλλοι άνδρες, διότι υπήρχε φόβος με την αναστάτωση να χτυπηθεί καμιά Σουλιώτισσα.
Τότε ο άγραφος νόμος έλεγε:
Όποιος σκοτώσει γυναίκα τιμωρείται πολύ σκληρά, σαν νάχει σκοτώσει τόσους Σουλιώτες,όσους θ’αποκτούσε η σκοτωμένη. Ο φονιάς αναλάμβανε να αναθρέψει άλλα τόσα ορφανά.


2.4. Τα σύμβολα.
Η κόκκινη σημαία με τον λευκό σταυρό στη μέση και τα 4 λευκά αστέρια στις 4 άκρες είναι ίδια με αυτή του Βυζαντίου,όπως ήταν το Λάβαρο του τελευταίου αυτοκράτορα Κωνσταντίνου Παλαιολόγου.(Λαμπρίδης,Γ΄σελ.57).
Κυριαρχεί το βυζαντινό κόκκινο χρώμα που συμβολίζει το αίμα των μαρτύρων της Ορθοδοξίας και των αγωνιστών του Βυζαντίου.
Στο τέλος του Σύντάγματος του Ρήγα Φεραίου , γίνεται λόγος για το πορφυρούν ένδυμα πολέμου των προπατόρων μας.(Ηπειρ,Εταιρ.τ.254 και 256/99.)



3.Οι θυσίες.(1792-1800-3- 1804----17-6-1822---1912-13.

Είναι αναμφισβήτητο γεγονός ότι με τις Θυσίες τους οι Γυναίκες στο Ζάλογγο, στη Ρηνιάσα, στη Μονή Σέλτσου ,στους αγώνες του 1821 με κορύφωση την 17-6-1822 έσωσαν την τιμή και την αξιοπρέπεια του Έθνους.
Από την μελέτη των πηγών της Ιστορίας των Σουλιωτών, προκύπτει σαφέστατα ότι η Σωφροσύνη της Σουλιώτισσας την κράτησε μακριά από λάθη και ανθρώπινες αδυναμίες.
Περισσότερα λάθη έκαναν οι άνδρες και μπήκαν πολλές φορές σε χώρους αλαζονίας από τις επιτυχίες. Ο Καλόγερος Σαμουήλ είχε επισημάνει αυτές τις αδυναμίες των ανδρών έγκαιρα και γρήγορα οργάνωσε την άμυνα στο Κούγκι.
Οι γυναίκες ήσαν αυτές που έδειξαν κατανόηση και Υπακοή.
Στην πιο κρίσιμοι στιγμή που κινδύνευε το Γένος των Σουλιωτών,η Μοναχή Μακαρία οδήγησε 1000 γυναικόπαιδα στην Πάργα με προορισμό την Κέρκυρα. Γυναίκες έσωσαν τότε το Γένος και ξαναπέτυχαν την Ενότητα των ανδρών και όλων των Γενών στην Κέρκυρα αργότερα.
Στις γυναίκες του Γεωργάνου στα μέσα του 1803, ξέσπασε η μανία του Αλη- Πασιά, αφού κρέμασε στον πλάτανο, που ήταν μπροστά στο Σεράι του Μουχτάρ ,τον Πάπα- Ζήση της Αγίας Παρασκευής, που έμεινε στην Ιστορία ως Πάπα-Τσιρούκης
.Η συνεργασία του Πάπα- Ζήση με τον Καλόγερο της Αγίας Παρασκευής στο Κούγκι,όπως και του άλλου Καλόγερου του Γκουμπέ των Μεσιανών στα Δερβίζιανα,του Μακάριου,για τη σωτηρία του Γένους, ερέθιζε τον Τύραννο και με τους Τουρκαλβανούς ξέσπαγε στα Γυναικόπαιδα με λύσσα.
Από αυτά τα μέρη ξεπετάχτηκε αργότερα, η Μαρία Ναστούλη ως Καπετάνισσα,για να γράφουν το 1912 οι εφημερίδες, εκτός της Ελλάδος,της Ν.Υόρκης,του Βουκουρεστίου και της Αλεξανδρείας. Στην Αμερική ιδρύθηκαν και Σωματεία με Επωνυμία «Ζάλογγο, Σουλιώτισσες κ.λ.π.».

4.Η Εθνική και Παγκόσμια αναγνώριση και ευγνωμοσύνη.
Για την προσφορά της Γυναίκας του Σούλη έχουν γραφτεί πολλά κείμενα, Ελληνικά και Ξένα. Ιδιαίτερη εντύπωση δημιουργείται από όσα έγραψε Τούρκος Αξιωματικός που βρίσκονταν στον Χορό του Ζαλόγγου.τον οποίο μνημονεύει και η Σοβιετική Εγκυκλοπαίδεια. Διάβασα μια πολύ ενδιαφέρουσα προσέγγιση Ερμηνείας του Φαινομένου της Θυσίας του Ζαλλόγγου τουΑνδρέα Μιχαλόπουλου . Η αναγνώριση αποδεικνύεται από τα πολλά συγγράμματα που έχουν γραφτεί., από τους πολλούς Ζωγραφικούς πίνακες, από Λογοτεχνικά έργα κ.λ.π.
Βησσαρίων Μπακόλας, Παλλήνη 31 Δεκεμβρίου 2002

ΒΗΣΣΑΡΙΩΝ ΝΙΚ.ΜΠΑΚΟΛΑΣ
Πάρεδρος Παιδ.Ινστ.-Επιθεωρητής
Dip.Ed.,B.Ed., B.Pol.Sc.,ProDr.Ed.(3952/82ΔΙΚΑΤΣΑ)
Γούναρη 42,Αγία Παρασκευή,153.43. Αθήναι.
Τηλ-FAX 210-6031874, κ.6974771776
EMAIL: Vissarionbakolas@yahoo.gr

Ερείπια Ακρόπολης στο μέσον της Κεντρικής Λάκκα Σούλη.

Ένας ερασιτέχνης αρχαιολογικών ερευνητής,ο κ.Κώστας Ιωνάς, γεννημένος στην Πόλη, με σημειώσεις από τα βιβλία του N.G. Hammond, παρουσιάσθηκε στην Αχλαδέα Ιωαννίνων την Τρίτη της 16ης Ιουνίου, άνοιξε την ατομική του σκηνή κοντά στο σπίτι του κ. Αποστολάκη ζητώντας πληροφορίες για το Καστρί. Κατά παράκληση του κ. Αποστολάκη το πρωινό της επομένης 17 Ιουνίου τον οδήγησα με την βοήθεια του κ. Γεωργίου Κατσούρα στην αρκετά δύσβατη από το πυκνό δάσος τοποθεσία.
Είμαστε στον συνοικισμό Βαδίστρα του Δ. Δ. Αχλαδέας και η ερευνώμενη περιοχή Καστρί, είναι ιδιοκτησίες κατοίκων του συνοικισμού, στις οποίες , από χρόνια λόγω της ερήμωσης, δεν ασκείται καμιά δραστηριότητα. Μόνο αγριογούρουνα χαίρονται την πανέμορφη περιοχή,την καταπράσινη με την εξαιρετικά πλούσια πανίδα και χλωρίδα. Είναι ένας πανέμορφος μεγάλος γήλοφος με μεγάλη ορατότητα και δυνατότητα επισκεψιμότητας λόγω της εξαιρετικής θέας στο κέντρο της Λάκκας. Το Καστρί δεσπόζει των δύο επί μέρους κοιλάδων των παραποτάμων του Άνω Αχέροντα, Δυτικά του Γκολεμιώτικου και Ανατολικά του Λακκιώτικου που ο αείμνηστος πρύτανης Δάκαρης, προσδιορίζει ως Σελλήεντα όπως και ο Χάμμοντ(Ηπει Γ σελ58). Σελλαϊδα είναι το αρχαίο όνομα της Λάκκας, από τους Σελλούς από τους οποίους, επιστημονικά τεκμηριωμένο, προέρχεται το όνομα Ελλάς,Έλληνες κ.λ.π όπως και το Γραικοί και διεθνές Greace : «Ώκουν γαρ οι Σελλοί ενταύθα και οι καλούμενοι τότε μεν Γραικοί, νυν δε ΄Ελληνες» κατά τον Αριστοτέλη στα Μετεωρολογικά Ι - 352. Και ο μύθος του Δευκαλίωνα και της Πύρας συνδέονται με τις μεγάλες γεωλογικές μεταβολές, όπως δείχνουν κατάλοιπα στον Παντοκράτορα, στη Λίππα και το μεγάλο ρήγμα του Αχέροντα.
Λέγοντας Καστρί, οι κάτοικοι των γύρω χωριών εννοούν τον χώρο που εκτείνεται:Ανατολικά μέχρι τα σπίτια της Βαδίστρας,Δυτικά μέχρι την εκκλησία ΄Άγιος Μηνάς και την τοποθεσία Τζαβέλα όπου αρχίζει το Δ.Δ.Σμυρτιάς,Βόρεια μέχρι την τοποθεσία Σταυρός, όπου ο αυχένας της λοφοσειράς διασχίζεται με τον νέο αμαξιτό δρόμο. Νότια εκτείνεται μέχρι την μικρή πηγή και τον βατό δρόμο που είναι και σύνορο με το Δ.Δ. Γεωργάνων, όπου υπήρχε ιδιοκτησία Μπακολαίων και νοτιότερα η Παλιοκούλια, (Κούλια του Κουτσονίκα).
Αφήνοντας τα αυτοκίνητα στο Σταυρό με επιτυχή διείσδυση προς τα Νότια διασχίσαμε την κορυφογραμμή και τα εκατέρωθεν ερείπια μακροστενούς τείχους 500 περίπου μέτρων και 50 με 70 μ.πλάτους.Οι επιχωματώσεις,η χρησιμοποίηση υλικών από τους εκάστοτε οικιστάς,οι εδαφομετακινήσεις ,η διαμόρφωση χωραφιών κ.λ.π. η διόγκωση από τις ρίζες των δένδρων έχουν αλλοιώσει σημαντικά την εξωτερική εμφάνιση. Πιστεύω όμως ότι ήταν μια σημαντική Ακρόπολη πολλών οικισμών της αρχαίας Σελλαϊδας. Είχα επισκεφθεί το Καστρί πριν από πολλά χρόνια και αργότερα δέχτηκα την θεωρία ότι ήταν ένα από τα πολλά Κάστρα που προστάτευαν σημαντικούς δρόμους, όπως την Ιερά Οδό που συνέδεε την Αμβρακία,το Βουχαίτιο και άλλες πόλεις με την Δωδώνη ή αργότερα την Ρωμαϊκή που συνέδεε την Νικόπολη με την Ρώμη. Η χθεσινή μου περιφορά γύρω από το γκρεμισμένο τείχος με έκανε να διευρύνω την σκέψη μου πέρα από το κάστρο προστασίας οδών,προς την προστασία οικισμών και αγαθών.Είδαμε παλαιά κοιλώματα από ερασιτεχνικά σκαψίματα,μας μίλησαν για πολλά επιφανειακά σπασμένων κεραμικών τα οποία επιβεβαίωσε και ο κ.Γεώργιος Κατσιούρας με τα προσωπικά του βιώματα και τις γνώσεις του ως Τοπικού Παράγοντα στην Κοινότητα Και τον Δήμο. Αξιομνημόνευτη είναι η παιδική ανάμνηση,πριν από 60 και πλέον χρόνια, του κ.Ελευθερίου Γιαννάκη: «Μικρά παιδιά της Βαδίστρας συναγωνιζόμασταν τότε, χωρίς να ξέρουμε, ποιος θα σπάσει περισσότερα πήλινα αντικείμενα..»
Στο Παύλο Βοιωτίας το 1971 είχα παρατηρήσει κάποια παρόμοια ερείπια σε λόφο,πολύ λιγότερα από το δικό μας Καστρί,τα οποία περιέγραψα και πήραν ευρεία δημοσιότητα στον τοπικό και Αθηναϊκό τύπο. Επί τόπου έφθασαν οι αρμόδιοι που επιβεβαίωσαν για την πόλη Οπούντα,την πατρίδα του Πατρόκλου και του Αίαντα του Λοκρού. Κάποτε οι αρμόδιοι πρέπει να μας μιλήσουν και για την Λάκκα Σούλη,για την Αχλαδέα( ευρήματαΟικονόμου),για τους Γεωργάνους( τον αμφίστομο πέλεκυ, της πηγής της Παναγίας, την σκαλισμένη σε βράχο σαρκοφάγο) τους τάφους της Μπεστιάς (Βατίας;..) του Ρωμανού κ.λ.π. Ευχαριστώντας θερμά τον ερευνητή κ.Ιωνά, τον κ.Κατσούρα και όσους μου έδωσαν αφορμή για αυτές μου τις σκέψεις παραθέτω φωτογράφηση, που είναι από το Καστρί του φιλόλογου, φοιτητή τότε (1972) Κωνσταντίνου Μπακόλα .





.

ΓΕΩΡΓΑΝΙΤΙΚΗ ΗΧΩã
ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚΔΟΣΗ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2009 ΑΡΙΘ. ΦΥΛΛΟΥ 5
1.- Μια εικόνα του Εμείς .
Στον συνοικισμό Μπάλλα του Δ.Δ.Γεωργάνων Λάκκας Σουλίου σώζεται ένα μικρό μέρος από τον Βόρειο μεγάλο αύλακα για την άρδρευση των χωραφιών της Ευαγγελίστριας και κάτω (Μπιτάρια κ.λ.π.) με φυσική ροή. Είναι στο ίδιο ύψος με την πηγή του Γκουπέ και το κομμάτι αυτό είναι στον δρόμο, ως υποστήριγμα και βάση του αυλόκηπου του Αναστασίου Γού-ση,επάνω από τα σπίτια του Κωνσταντίνου Μπακόλα και της Βιργινίας Καρβελά.
Ήταν δηλαδή στην κορυφή του ιστορικού συνοικισμού και αυτό είναι μια σημαντική μαρτυρία, που αποδεικνύει ότι οι προγονοί μας ,χωρίς μηχανικά μέσα αλλά με πρωτόγονα ,έκαναν σωστά τεχνικά έργα. Αυτό επιβεβαιώνε-ται και από την ονομασία με την λέξη Γκουμπέ που σημαίνει τεχνικό έρ-γο με σκεπή.
Εκεί μεγαλώσαμε κουβαλώντας καυσόξυλα για το καζάνι, στάχτη για την αλυσίβα, βελέντζες, μουτάφια από γίδινα μαλλιά, χιράμια και όλα τα σκου-τιά για ζεμάτισμα και πλύσιμο. Εκεί ήταν μεγάλες πέτρες ή πρόχειρες α-πλώστρες για το στράγκισμα. Εκεί υπήρχε μεγάλο (50 με 70 μέτρα μήκος και πλάτος 1 μέτρο) αβαθές χωμάτινο αργιλώδες ( από γλήνα) αυλάκι-χαντάκι, που μάζευε τα νερά από τις πολλές κατά μήκος πηγές. Εκεί ποτί-ζαμε τα κοπάδια από τα γιδοπρόβατα, τα ντόπια αγελάδια και αλογομού-λαρα και τα συμπαθή γομάρια.
Τους καλοκαιρινούς μήνες που τελείωναν τα νερά των πηγαδιών οι Ζωρι-στινοί και οι Λεπαδιώτες έφερναν και αυτοί τα κοπάδια για πότισμα. Συ-νηθισμένο φαινόμενο οι σκυλοκαυγάδες με τις ανάλογες προεκτάσεις στα ζώα και στους ανθρώπους. Υπήρχαν δρόμοι, το παλαιό και νεώτερο Ντερ-βένι, υπήχε το μεγάλο προσκήνημα της Ευαγγελίστριας, υπήρχε έντονη ζωή, υπήρχε ανθρωπιά και αλληλοκατανόηση.
Αυτά ήθελα να περιγράψω στα παιδιά μου και στους ξένους που ήλθαν από μακριά για τη βάπτιση στην Βαγγελίστρα. Κάποιος χωριανός λυπήθηκε την ταλαιπωρία των ξένων , προ πάντων από την πιθανή έλλειψη νε-ρού….!!!!.
2.- Μια καθημερινή πράξη του Εμείς.
Και φύγαμε από αυτή την απειλή του νερού όλοι από το ξακουστό για τα πολλά του τρεχούμενα νερά χωριό μας, τους Γεωργάνους, για να πάμε στο ξηρότερο και στο ποιό άνυδρο μέρος της Ελλάδας, στην Ιεράπε-τρα.Εκεί, πριν από 30 χρόνια, και στα γύρω χωριά της κάθε σπίτι εκτός από τα πολύ βαθειά πηγάδια και άλλα μέτρα, σε κάθε νοικοκυριό αποθήκευαν νερά σε δεξαμενές των 40 και άνω κυβικών μέτρων. Και είχαν κατορθώσει να προμηθεύουν όλη την Ελλάδα με τα κηπευτικά τους.
Τώρα δεν χρησιμοποιούν τις ατομικές δεξαμενές τους, διότι με το συλλογι-κό και συνεργατικό τους πνεύμα, έκαμαν μεγάλη Δεξαμενή, με το Φράγ-μα. Χωρίς σπατάλη ούτε σταγόνας νερού, κάθε νοικοκυριό έχει από 5-10 ωρολόγια νερού σε όλα τα χωράφια και τις πλαγιές των βουνών και λόφων. Κι έτσι με τα κηπευτικά τους τροφοδοτούν και την Ευρώπη. Είχα προτείνει σε χωριανούς μου πριν από πολλά χρόνια να τους μεταφέρω και να τους φιλοξενήσω με δικά μου έξοδα στην άγονη, στην άνυδρη και στην ξερή Ιε-ράπετρα, για να πάρουμε μια εικόνα συνεργασίας. Και επαναλαμβάνω την πρόσκληση για 4 άτομα. Εκεί μεγαλώνουν τα χωριά και τα σχολεία. Δεν εγκατέλειψαν τα κτήματά τους και οι επιστήμονες . Στους Γεωργάνους μεγαλώνει το νεκροταφείο και τα θαυμάσια πολλά νερά μας πάνε χαμένα με γενική ερήμωση και αύξηση της αγριότητας.
Γιατί στον ευλογημένο τόπο μας για πολλά χρόνια εγκαταστάθηκε και κυριαρχεί ο Εγωπαθής Ξερόλας;
Ευκαιριακά παραθέτω λίγα στοιχεία από το Φράγμα Βρα-μονιά που αφορούν το 2009:Τιμή νερού κατά κυβικό μέτρο 13 λεπτά, κάθε δικαιούχος μπορεί να κάνει χρήση 100 κυβικά μέτρα για κήπο,για κά-θε στρέμμα θερμοκηπίου 800 κυβικά,για κάθε δένδρο 7 κυβικά. Αυτά ανα-κοινώνονται στην αρχή της ΄Ανοιξης ως πλαίσια δράσης. Οι ΤΟΕΒ έχουν εμπειρείες και βοηθούν όταν οι ντόπιοι θελήσουν.---Ας ξεχάσουμε τουλάχι-στον το μέτρημα με την βαρέλα.

ΓΕΩΡΓΑΝΙΤΙΚΗ ΗΧΩ
ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚΔΟΣΗ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2009 ΑΡΙΘ. ΦΥΛΛΟΥ

1.Χαρούμενη και ευλογημένη χρονιά το 2009 Το 2008 πέρασε με χαμένο τον προσανατολσμό στα παιδιά μας ιδιαίτερα, από δικά μας λά-θη,αδιαφορία και πονηρές σκοπιμότητες. Την 12η Νοεμβρίου 2008 στα Άνω Λιόσια τεκμηριώθηκε αυ-τή η θλιβερή διαπίστωση,ως αποτέλεσμα βίαιων πολιτιστικών μεταβολών. Μόνο η ειλικρινἠς Με-τάνοια μπορεί να διώξει το μίσος και τη Βία και να ανοίξει τον δρόμο στην Ελπίδα,την Ειρήνη και στην Αγάπη. Εμείς οι μεγαλύτεροι της 10ετίας του 40 εί-χαμε τότε χειρότερα βάσανα και μεγαλύτερα προ-βλήματα,αλλά οι γονείς μας μαζί με τους δασκά-λους μας με την Αγάπη τους μας έδιναν Όραμα Ελπίδας και Υπομονής με Αγωγή Ψυχής.


2.-- Εφημερίδες στο χωριό μας.
Πρώτη προσπάθεια είχε γίνει στη δεκαετία του 1920 από τους έφηβους τότε και μαθητές του Σχολαρχείόυ Δερβιζιάνων αείμνηστους Χαρίλαο Τσόγκα, Αριστείδη Κουτή και Δημήτριο Κύργιο. Κατά περιγραφή των ίδιων, ήταν Εφημερίδα του Τοί-χου Πρωτοποριακή για εκείνη την εποχή.
Αργότερα , τον καιρό της Κατοχής,Ιούνιο του 1944,οι Ιερολοχίτες που είχαν έδρα το χωριό μας κυκλοφόρησαν την ΜΕΓΑΛΗ ΕΛΛΑΔΑ και την Σατυρική με το όνομα ΚΟΥΤΣΟΥΚΕΛΑ αντίγραφα των οποίων έσωσε ο Στρατηγός και τ. Υφυπουργός Κατσαδήμας.
Τον Απρίλιο του 2008 κυκλοφόρησε η ΓΕΩΡΓΑΝΙΤΙΚΗ ΗΧΩ.
3.


4.-Οι θησαυροί του χωριού μας
Είναι το υγιεινό ημιορεινό κλίμα με τον καθαρό αέρα με το πολύ οξυγόνο και την μικρή υγρασία,
είναι τα πολλά καθαρά νερά που κάποτε (1972) μας ζήτησαν για εμφιάλωση,
είναι η μοναδική ποικιλία του εδάφους με συνεχείς εναλλαγές,
είναι τα βουνά μας με τον απέραντο ορίζοντα και τον σχετικά πλούσιο κάμπο που κάποτε ποτίζονταν από τον Άνω Αχέροντα και τις πηγές μας,
είναι οι πολύμορφοι λόφοι και μικροκοιλάδες με τα ρέματα και τους λάκκους,
είναι οι εγκαταλειμμένοι κήποι και τα χωράφια μας στις πλαγιές, στα ισιώματα και στον κάμπο,
είναι τα πλούσια λιβάδια που κάποτε έβοσκαν ντόπια προσαρμοσμένα στον ιδιό-μορφο τόπο μας ζώα όπως μικρόσωμα άλογα που τώρα τα λένε άλογα της Πίνδου πολλά μουλάρια και γαϊδούρια ,βόδια και αγελάδες με πολλά μοσχάρια, πολλά γιδοπρόβατα με πολλές στάνες στα ριζώματα των βουνών μας,
είναι τα πολλά άγρια ζώα και τα πολλά είδη πουλιών,που ζουν και τώρα πληθαί-νουν στα δάση και στην καταπράσινη άγρια και όμορφη φύση, μαζί με τα αγριο-γούρουνα… είναι………είναι…., ( η συνέχεια στο επόμενο).
5. Φύγαμε, ξεχάσαμε και περιφρονούμε,
όχι μόνο την πλούσια ιστορική κληρονομιά, που ευτυχώς για δείγμα είδαμε στην ιστοσελίδα του χωριού,
όχι μόνο το απέραντο και πλούσιο σε χλωρίδα και πανίδα φυσικό μουσείο
αλλά και τα πατρογονικά μας κτήματα, με την μόνιμη δικαιολογία ότι είναι φτωχά, ότι δεν συμφέρει, ότι είναι επιζήμια, ότι δεν φέρνουν κέρδη,ότι είναι επίπο-νη και σκληρή αυτή η ενασχόληση.
6.—Η μόνη και τελευταία ελπίδα: Οι Δρόμοι παντού
Εγωιστικά ή κοντόφθαλμα εμποδίζουμε ακόμα και δικούς μας να αποκτήσουν πρόσβαση στα σπίτια τους ή εκβιάζουμε καταστάσεις. Μπορούμε όμως να ανοί-ξουμε και να συντηρήσουμε πολλούς δρόμους προς κάθε κατεύθυνση, πρώτα βα-σικούς άξονες και μετά κατά περίπτωση σε όλα τα κτήματα, σε όλα τα αξιοθέα-τα,σε όλα τα ιστορικά μέρη.

ΓΕΩΡΓΑΝΙΤΙΚΗ ΗΧΩγ
ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚΔΟΣΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2008 ΑΡΙΘ. ΦΥΛΛΟΥ 3
1.Από τη Λεβεντιά των προγόνων μας
Ένα συμβολικό κειμήλιο του Χωριού μας από την φουστανέλα. Είναι πάντα επί-καιρο διότι το θηρίο με αγιότητα και αντρειοσύνη δαμάζεται, με αρετή και τόλμη.
2.Και από τα γράμματα-σπουδάματα/ του Θεού τα πράματα.
Και ένα άλλο ακόμη: Η μεταλλική «ΣΦΡΑΓΙΣ ΤΗΣ ΕΦΟΡΕΊΑΣ ΤΩΝ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΓΕΩΡΓΆΝΟΥ-1816».
3.Οι μητέρες τότε ανάτρεφαν Άνδρες.
Εκείνα τα χρόνια ,που αλώνιζαν οι Τουρκοαλβανοί και αργότερα μέχρι τις μέρες μας, δεν υπήρχε λόγος να σκεφτούν για το αυτονόητο, το βιολογικό φύλο ,Αρσενικό ή Θηλυκό. Οι εκπαιδευτικοί μας τώρα προοδευτικά και εκσυγχρονιστικά εκπαιδεύονται και για το Κοι-νωνικό Φύλο από το Πρόγραμμα Καλλιπάτειρα(β.ε.σελ.75).
4.Η Ηχώ Ευχαριστεί, Συγχαίρει και Εύχεται,
ό,τι καλύτερο, για τον Εφημέριο του χωριού μας ιερέα π.Ιωάννη Τσιρούκη που για χρόνια συγκέντρωνε και με μεγάλη επιμέλεια διεφύλαττε τα πε-ρισσότερα κειμήλια της Εκκλησιαστικής μας Κοινότητας. Και το σπουδαιό-τερο για τον Γέροντα και τους Συνεργάτες του ήταν, το ότι έγινε για πρώτη φορά Καταγραφή αυτού του πολύτιμου υλικού. Η μεγάλη του Αγωνία πρέ-πει να περάσει σε μας τους Ενορίτες και στα παιδιά μας για την Ασφάλεια ,την Επιστημονική Αξιοποίηση και Συντήρηση. Τουλάχιστον τα υπολείμμα-τα από το Κληροδότημα Ζηκίδη πρέπει να διατεθούν για αυτόν τον σκο-πό,όπως και για τα υπολείμματα του παραπεταμένου Κοινοτικού Αρχείου.
5.Το πετυχημένο πανηγύρι.
Η Ομώνυμη με την Καθολική μας Εκκλησία Αδελφότητα έδειξε, με την διοργάνωση του Πανηγυριού, ότι μπορεί και κινητοποιεί μεγάλα αποθέματα Γεωργανίτικου Φιλότιμου. Αυ-τό το δυναμικό περιμένουμε να κινητοποιήσει και προς άλλες ουσιαστικώ-τερες Δράσεις,π.χ. μπορεί να σπάσει την Σιωπή για το Κληροδότημα. Το πε-ράσαμε ωραία,που γράφει και η ιστοσελίδα,είναι λίγο,διότι θυμίζει το Ρωμαϊκό της παρακμής, «άρτον και θεάματα».
6. Η Ενότητα του Χωριού, ως Βασική Προϋπόθεση.
Τέθηκαν υπ΄ όψη στην Ηχώ σε φωτοαντίγραφο, οι υπογραφές παραγόντων και χωριανών για κάποιο έγγραφο με θέμα ΕΛΕΓΧΟΣ ΚΑΙ ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ. Αρκετοί, μεταξύ των οποίων και Νομικοί , το είδαν ως σοβαρή προσπάθεια. Αλλά» είναι δύσκολη η Παρρησία και το Ανάστημα, ιδιαίτερα προς τις Αρ-χές και προϋποθέτει «καθαρή Φωλιά» και προ πάντων Ενότητα.

7.Τό Αγροτικό Κτηνιατρείο Γεωργάνων.
Ο Αείμνηστος Πρύτανης του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Δάκαρης με τις αρ-χαιολογικές του έρευνες με επίκεντρο τη Λάκκα Σούλη ,το 1977,απέδειξε την σημασία της κτηνοτροφίας για χιλιάδες χρόνια για την ΄Ήπειρο και έ-δειξε το ασφαλές ελπιδοφόρο μέλλον. Η Δωδώνη π.χ. τον επαληθεύει. Το 1962,με την βοήθεια των χωριανών μας που παραχώρησαν και οικόπεδο πε-τύχαμε την έκδοση Β.Δ. ίδρυσης Αγροτικού Κτηνιατρείου Λάκκας Σουλίου με έδρα το χωριό μας. Το θυμάται και το μνημονεύει ο κ.Ηλίας Πάτσης,διότι και αυτός βοήθησε. Περιμέναμε εξέλιξη και Ανάπτυξη και άλλων Υπηρε-σιών Ορεινής Οικονομίας στο χωριό μας αφού παραχωρήσαμε και οικόπε-δο. Επανδρώθηκε το 1984,ως κενή οργανική θέση Αγροτικού Κτηνιάτρου. Ούτε υπηρεσίες είδαμε,ούτε προσωπικό, ούτε μια Επιστημονική εκδήλωση για ενημέρωση ή Έρευνα,ούτε μια πρακτική Συμβουλή. Ποιος νέος από το χωριό μας μπορεί να αξιολογήσει τους πλούσιους φυσικούς θησαυρούς της Λάκκας,όταν μια άγνωστη και πολύ χρήσιμη για την περιοχή Υπηρεσία εί-ναι ανύπαρκτη,ή υπάρχει μόνο στα χαρτιά; Μετά από ΄45 χρόνια ξοδέψαμε χρόνο δύο ημερών και πάρα πολλά τηλέφωνα θέλοντας να μάθουμε για το Αγροτικό Κτηνιατρείο Γεωργάνων. Τους είπαμε ότι τα άλλα Αγροτικά Κτη-νιατρεία, κατά το Οργανοδιάγραμμα Υπηρεσιών, φαίνονται ότι λειτουργοὐν. Δεν φαίνεται να λειτουργεί το δικό μας ,της Λάκκας Σούλη. Επειδή στα Γιάννινα ενοχλήθηκαν και απείλησαν ότι αδικαιλόγητα οι υπη-ρεσίες απασχολούνται, σταματήσαμε την Έρευνα και ενημερώσαμε τηλε-φωνικά τον Δήμαρχό μας κ.Ντακαλέτση.

8.Εμπειρείες από την Ζωή. Το κτηματολόγιο.
Διαβάσαμε ότι και η Αλβανία απέκτησε Κτηματολόγιο,ως Κλειδί και Βάση Ανάπτυξης. Τα ποικιλώνυμα ατομικά συμφέροντα του Κατεστημένου ωφελούνται από το χάος της ανυ-παρξίας Ελληνικού Κτηματολογίου.
Πιεζόμαστε και φαίνεται ότι περνάμε σε μια κρίσιμη και τελική φάση. Μας έχουν φέρει και σε μια κατάσταση αδιαφορίας,αφήνοντας τα χωράφια,τους βοσκότοπους κ.λ.π. τα έγ-γεια κτήματά μας,τα δικά μας αλλά και του Χωριού,σε κατάσταση εγκατάλειψης.
Η δορυφορική εικόνα θα τα βγάλει όλα ένα απέραντο Δάσος. Αυτές τις μέρες κυνηγοί από διάφορα μέρη της Ελλάδος, στήνουν καρτέρια μέσα στο χωριό. Τα λίγα κοπάδια από πρό-βατα βρίσκουν κάποια Ασφάλεια γύρω-γύρω από τα σπίτια και τις αυλές μας. Δεν ανοί-χτηκαν δρόμοι και κλείστηκαν οι παλαιοί διότι ποτέ δεν συντηρήθηκαν.
Όσοι ζούμε στην Αθήνα και σε άλλα μέρη όλου του κόσμου κάτι πρέπει να κάνουμε με ό-σους φυλάνε Θερμοπύλες στο χωριό μας. Δεν έχουμε ξεκαθαρισμένες ούτε τις Κοινοτικές Ιδιοκτησίες που πρέπει να Δηλωθούν. ΄Έγινε κάποια σχετική αναφορά και στο προηγού-μενο φύλλο του Ιουλίου.
Μας παρασύρουν επιφανειακά τα σκάνδαλα μεταβίβασης,αποχαρακτηρισμού,πωλήσεων μεγάλων εκτάσεων,ενώ πρέπει να λάβουμε Πρόνοια για αυτά που με αίμα μας κληρονό-μησαν οι πρόγονοί μας και να τα σώσουμε ανεξάρτητα από την χαμηλή τους αξία. Είμα-σταν φτωχοί, αλλά νοικοκυραίοι.
Ζήσαμε για χρόνια στην Αγγλία και τώρα συνεχίζομε να έχουμε εικόνα, μέσα από το Κε-ντρικό τους Πανεπιστήμιο. Στους δρόμους ζητιανεύουν οι απόγονοι 3ης και 4ης Γενιάς Α-γροτών που οικογενειακά άφησαν τον τόπο τους τον καιρό της πρώτης εκβιομηχάνησης στον κόσμο .Είχαν τότε, όλοι καλές δουλειές και περνούσαν ωραία. Οι Λόρδοι και οι τότε προνοητικοί τώρα χαίρονται τις φάρμες τους και οι απόγονοι των νοικοκυραίων πένονται.
9.Το εδώ και τώρα: ωραίο σύνθημα αλλά μεγάλη Παγίδα.
Επιβεβαιώνεται από το προηγούμενο παράδειγμα. Οι ίδιες σταθερές και αιώνιες σκοτεινές δυνάμεις ανοιχτά για τον τόπο μας στους Finational Times μας προτρέπουν: «Μας εμποδί-ζει η ιδιομορφία σας που δεν ισοπεδώνεται από την Νέα Τάξη. Έχετε ένα Προνομιακό οι-κόπεδο με ήλιο και καλό κλίμα. ..Το θέλουμε. ..Ξεκουμπιστήτε ρέ.. Όλη η σημαντική ακίνη-τη ιδιοκτησία περνάει σε ξένα χέρια…Μέσω Τραπεζών θα ακολουθήσουν τα σπιτάκια σας και τα χωραφάκια σας….» ( Από το περιοδικό Ρεσάλτο,8 Ιουνίου 2008)
10.Πρόσκληση σε εκδήλωση για θέματα Παιδείας.Τετάρτη 12η Νοεμβρίου 7μ.μ. στην αίθουσα Μελίνας Μερκούρη του Δήμου Άνω Λιοσίων.

ΓΕΩΡΓΑΝΙΤΙΚΗ ΗΧΩγ
ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚΔΟΣΗ ΙΟΥΛΙΟΣ 2008 ΑΡΙΘ. ΦΥΛΛΟΥ 2
1.Το Ιστορικό Χωριό που σβήνει, παραμένει ένα, από τα μεγαλύτερα της Λάκκας Σούλη.
Αυτό φαίνεται όχι μόνο από τους εγγεγραμμένους στους εκλογικούς καταλόγους, αλλά περισ-σότερο φάνηκε φέτος από το γέμισμα ης Μεγάλης Παναγιάς μας, κι ας ήταν κλειστά τα περισ-σότερα σπίτια.
Από την Μεγάλη Πέμπτη μέχρι και την Λαμπρή, συνεορτάσαμε Ζώντες και Κεκοιμημένοι, την Σταύρωση, την Ταφή και την Ανάσταση του Χριστού ενωμένοι με Πίστη, Αγάπη και Ελπίδα. Αυτό το μοναδικό συμβολικό συνταίριασμα, δείχνει την Σοφία των απλών Προγόνων μας.
2.Η Αντήχηση από την ΗΧΩ.
Με διακριτικότητα, προσοχή και σεβασμό το πρώτο φύλλο κυκλοφόρησε πολύ περιορισμένα. Η ΗΧΩ δεν δέχτηκε κανένα σχόλιο, καμιά παρατήρηση,ή απόρριψη ή υπόδειξη. Από αδιαφο-ρία;..Από Περιφρόνηση;..Από Σκεπτικισμό;..
3.Η Σιωπή είναι Χρυσός .
Και υπάρχουν αρκετοί λαλίστατοι, που συνήθως, φλυαρούντες επιπλέουν, ως Φελλοί και επιτι-θέμενοι προκλητικά, επιβάλλουν την Μούγκα,με δημοκρατικές διαδικασίες.
Την ημέρα της Λαμπρής, όλοι ακούσαμε το «Εν Αρχή ην ο Λόγος…».,τον Λόγον της Ρωμηο-σύνης τον Λόγον της Θυσίας για τον άλλον.
Αλλά και με κοσμική προσέγγιση η Αθηναϊκή Δημοκρατία στηρίζονταν βασικά στην Ισηγορί-α. Οι παππούδες και οι γιαγιάδες μας που δεν γνώριζαν πολλά γράμματα, αυτά τα υπερκάλυ-πταν, τονίζοντας τον Σεβασμό.
4.Οι Εξετάσεις και η Αξιοκρατία,
Συνδέονται με την Ευγενή Άμιλλα και δείχνουν την δημοκρατική πορεία στην Πράξη.
Είναι διαστροφή από όποιον χρησιμοποιεί ισοπεδωτικά κάποιες επιτυχίες για να οργανώνει φιέστες που καταργούν την Αξιοκρατία.
Αντί να επιβραβεύουν την Διάκριση, χρησιμοποιούν τα παιδιά μας, προωθώντας ολοκληρωτι-κές νοοτροπίες με λαϊκίστικο μανδύα.
5.Τα πολλά και καλά νερά του Χωριού μας, Ευλογία και Δώρο του Θεού.
Από την κακοδιαχείριση, το πείσμα, την αρπαγή, τα πολλά δικαστήρια, από τις υπογραφές για δήθεν ακαταλληλότητα, κ.λ.π. πέσαμε στην παγίδα ελάχιστων που τα πλούσια δώρα τα μετα-σχημάτισαν σε στοιχεία Διάλυσης.
Η ονομασία Γκουμπές, το παλαιό υδραυλικό κτίσμα στο ύψος της Πηγής και σε 300 μέτρα Β,τα σημάδια από τις δύο Δέσεις στο ποτάμι, είναι δείγματα σημαντικών εγγειοβελτικών έργων των προγόνων μας· για την εποχή, τους ήταν οι πραγματικοί Προοδευτικοί, του ιδρώτα και του κόπου, με συλλογικό Πνεύμα Συνεργασίας.
6.Οι νερόμυλοι του Χωριού.
Σε όλα σχεδόν τα χωριά εκδηλώθηκε κάποιο ενδιαφέρον για τη διάσωση, την συντήρηση, την αποκατάσταση του νερόμυλου,ως πολιτιστικό δείγμα μικρής τοπικής βιοτεχνίας.
Τα έβαλαν σε προγράμματα και χρηματοδοτήθηκαν. Εμείς δεν αφήσαμε κανένα σημάδι και ας γίνεται λόγος για δύο.
Ο ένας είναι ο Παλαιόμυλος,κοντά στην τοποθεσία που υπήρχαν πολλά απολιθωμένα όστρακα και ένα τοξωτό γεφύρι.Ο άλλος είναι απέναντι από την βίλα του Νάκα. Γιατί τόση αδιαφορία;
7.Το Κοινοτικό Αρχείο.
Το περασμένο καλοκαίρι έγινε μια μικρή προσπάθεια για το εγκαταλειμμένο Κοινοτικό Αρχείο στο ανοικτό και επίσης εγκαταλειμμένο Παρθεναγωγείο.
Συγκεντρώθηκαν πολλά από τα σκορπισμένα έγγραφα και βιβλία και μεταφέρθηκαν για περισ-σότερη Ασφάλεια στο κτίριο του Δημοτικού Σχολείου, με προοπτική με μέριμνα της Δημαρχί-ας να ταξινομηθούν και να προστατευθούν.
Προφορική παράκληση είχε τεθεί στον κ.Δήμαρχο στην αρχή της πρώτης του θητείας,τότε που προω-θούσε να εντάξει σε πρόγραμμα το Παρθεναγωγείο. Πού βρίσκεται αυτό το εξαιρετικά σοβαρό θέμα;
8.Συγχαρητήρια.
Για τα έργα της Αγίας Παρασκευής, για το Θέατρο και για την διαμόρφωση του χώρου.
Μέχρι τώρα δεν κατορθώσαμε να βρούμε μια συνολική ανάλυση για το κόστος των Μελετών, για την Χρηματοδότηση, για την Εκτέλεση και την Εποπτεία, για τον υπεύθυνο Εργοδότη και την Παράδοση των έργων.Περιμένοντας τα αυτονόητα, δεν ενοχλήσαμε ποτέ κανέναν.
Η ΗΧΩ, αν θα έχει ένα κείμενο σχετικό, ευχαρίστως θα κυκλοφορήσει σε έκτακτη έκδοση. Το ίδιο θα κάνει και για άλλα έργα.
Επίσης καλό είναι να συγκεντρωθούν όσα έντυπα έχουν γράψει για γεγονότα που έχουν σχέση με την Αγία Παρασκευή .
9.Ιδιοκτησιακό καθεστώς των κοινοχρήστων εκτάσεων του χωριού μας.
Μέχρι την δεκαετία του 1980,όλοι θεωρούσαμε, ότι οι λεγόμενες κοινοτικές εκτάσεις του χω-ριού μας, τα βουνά ,οι λόφοι τα παραποτάμια κ.λ.π. ανήκαν κατά κυριότητα στο Χωριό μας.
Αυτό ίσχυε με δυσκολίες και παραλλαγές μέχρι την πτώση του Σουλίου,1804.Μετά περιήλθε στην τότε κρατική Εξουσία των Οθωμανών και οι ιδιοκτήτες προγονοί μας τα διέθεταν εικονικά στις Εκκλησίες,στην Παναγία,στην Ευαγγελίστρια και την Αγία Παρασκευή. Μετά την απελευ-θέρωση κατά ιστορική συνείδηση επανήλθαν στο χωριό με ενδιάμεσες κρατικές παρεμβάσεις.
Μέχρι πρόσφατα χωριανοί μας αντιδικούσαν με την Κοινότητα Γεωργάνων· εκκρεμεί μια μά-λιστα στον ΄Αρειο Πάγο. Ξαφνικά τελευταία πληροφορούμαστε, ότι αυτά ανήκουν στο Δημό-σιο .
Μήπως η Τοπική Αυτοδιοίκηση πρέπει να ξεκαθαρίσει το σοβαρό αυτό θέμα.
Τα βουνά μας για αιώνες τα διαφέντευαν οι πρόγονοί μας Σουλιώτες με γνήσιο Κοινοτικό Πνεύμα και η απόδοσή της κυριότητας στην Τοπική Αυτοδιοίκηση θα είναι Δίκαιη Επιστροφή.
10.Έκκληση και παράκληση να σωθούν:
Παλιές φωτογραφίες, ηχητικά ντοκουμέντα, εικόνες. παλαιά έγγραφα, παλαιά αντικείμενα ,συμφωνητικά, συμβόλαια, παλιά δικόγραφα, παλαιά κεντήματα, παραχωρητήρια, παλαιά βι-βλία και τετράδια σημειώσεις και ημερολόγια επιγραφές και σύμβολα σε τοίχους σε ξύλα και πέτρες, διότι είναι εξαιρετικά χρήσιμα για την Ιστορία του Χωριού, για τα Τοπωνύμια, για Ε-ρευνητές και Σπουδαστές, για αντίγραφα κ.λ.π. Θερμή παράκληση μην τα καταστρέφετε, φυ-λάξτε τα ή εμπιστευτείτε τα σε πρόσωπα εμπιστοσύνης. Από αυτά μπορεί να προκύψουν βιβλί-α, φωτογραφικά άλμπουμ, υλικό για μουσείο …
11.Διακοπές στο χωριό.!..
Αυτό ήταν το επίμονο σύνθημα για πολλά χρόνια στο Λεκανοπέδιο της Αττικής για χιλιάδες αποδήμους και έφερε αποτελέσματα σε πιο δύσκολες ή απόμακρες περιοχές από τη Λάκκα Σούλη, που έχει κεντρική θέση στην Ήπειρο. Ετήσια αύξηση παραμονής και κατά μια μέρα τον χρόνο το άτομο, είναι προσφορά τιμής στον τόπο μας και στους δικούς μας. Ας προσπαθήσου-με. Η ΓΕΩΡΓΑΝΙΤΙΚΗ ΗΧΩ, εύχεται σε όλες και όλους, καλό Καλοκαίρι.
12.Νέες και Νέοι του χωριού μας μέχρι 20 ετών,
Προσπαθήστε να βρείτε την μεγαλύτερη καρυδιά στο χωριό μας σε ύψος και πάχος. Με συντε-λεστή 1, για το καθένα Υ&Π, όποια ή όποιος θα πάρει με άθροισμα του Υ και Π τις περισσότε-ρες μονάδες, συμβολικά επιβραβεύεται με 100 Ευρώ.

ΓΕΩΡΓΑΝΙΤΙΚΗ ΗΧΩγ
ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚΔΟΣΗ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2008 ΑΡΙΘ. ΦΥΛΛΟΥ 1
Για Αναστάσιμες ευχές σε όλους, η ΗΧΩ σας θυμίζει βίωμα Διονύσιου Σολωμού:
«Χριστός Ανέστη!../Ανοίξατε αγκαλιές ειρηνοφόρες/ομπροστά στους Αγίους και φιληθήτε/
Φιληθείτε γλυκά,χείλη με χείλη/πέστε Χριστός Ανέστη εχθροί και φίλοι.»
Το Ιστορικό Χωριό μας, που σβήνει
Αυτή δυστυχώς είναι η πραγματικότητα και την ευθύνη την έχουμε όλοι μας. Πριν από χρόνια σε ένα Γιωργανίτικο Ημερολόγιο ένα εισαγωγικό σημείωμα τελείωνε: « …Να μπούμε όλοι στο χορό». Και αυτό φαίνεται ότι το πήραμε μόνο για το επιφανειακό τρα λά λά. Για χρόνια το μεγάλο χωριό της Λάκκας δεν ανάδειξε κάποιον που να έχει Λόγον και ψήφον Επιρροής στα δρώμενα στο χωριό,στον Δήμο,στη Νομαρχία,στα Πολιτικά στα Κοινωνικά. Ευτυχώς γράφτηκε ένα βιβλίο με πολύ κόπο, αλλά σκόπιμα δεν ήλθε επίσημα στο προσκήνιο, έστω για Δημοκρατικό Διάλογο. Μεταξύ μας κυριάρχησε ο καμου-φλαρισμένος και υποκριτικός Κομματικός και Λαϊκίστικος Λόγος. Ας συνέλθουμε.
Γεωργάνοι, το Χωριό του Πολιτισμού και της Θυσίας.
Πολιτισμός είναι η βίωση και η δημιουργία υπερατομικών αξιών. Απλά το λέμε « Ρωμαίηκο Ελληνικό Φιλότιμο.»Οι δικές μου έρευνες για τον Πολιτισμό του Χωριού μας, δείχνουν, ότι τον είχαμε ,τον βιώνα-με, τον τιμούσαμε και το σπουδαιότερο τον επιδιώκαμε με βάση τα Εκκλησιαστικά δρώμενα.Τα εικο-νίσματα των εκκλησιὠν και των σπιτιών μας,ήταν το πρώτο και βασικό σχολείο των γονέων μας που μάθαιναν λέγοντας:Φεγγαράκι μου λαμπρό/φέγγε μου να περπατώ/…να μαθαίνω γράμματα/ του Θε-ού τα Πράματα. Τώρα σε κάθε δωμάτιο έχουμε και μια … κυρά.δασκάλα, την τηλεόραση. Τότε οι Γεωργανίτες έγραφαν ιστορία.
Ένα Παράδειγμα από βιβλίο του μεγάλου Ζαγορίσιου Λαμπρίδη .
Στη σελίδα 49 του τρίτου βιβλίου ΚΟΥΡΕΝΤΙΑΚΑ ΚΑΙ ΤΣΑΡΚΟΒΙΣΤΙΚΑ, Αθήνα 1888,αναφέρονται τα παρακάτω, που αφορούν τους Γεωργάνους:«Κατά μεν τον ΙΗ΄ αιώνα και τας αρχάς του παρόντος οι επιφανέστεροι της Λάκκας ήρωες προήρχοντο εκ Λίπας, Τόσκεση και Γεωργάνου.Οι των δύο ετέρων χωρίων κάτοικοι, ως και της Ζορίστης Μουσιωτίτσης και Δερβιζιάνων υστερούσι πολύ των του Γεωργάνου νυν…»Το κείμενο ερμηνεύεται κατά παράφραση ως εξής:Κατά τον δέκατον όγδοον αιώνα (1700-1799) και τις αρχές του παρόντος (1800—1899) οι πιο δοξασμένοι ήρωες της Λάκκας ήταν από την Λίπα, από του Τόσκεση(σ. Αχλαδέα) και του Γεωργάνου.Τα παλληκάρια από τη Λίπα του Τόσκεση καθώς και της Ζώριστας Μουσιωτίτσας και Δερβιζιάνων υστερούν και τώρα πολύ από τα Γιωργανίτικα παλληκάρια.
Μεγάλοι ιστορικοί δρόμοι και Ντερβένια
Γιωργανίτης προσπαθώντας να φυτέψει λίγες καρυδιές στο Σαράντι, πλησίασε τα χωράφια από την Αχλαδέα και κινδύνεψε το βραδυνό από τηνλασπούρα στη Μαλατάνα.Ιστορικά τοπωνύμια και Ψωμοτόπια. Εκεί πηγαίναμε από το νεώτερο μεγάλο Ντερβένι που οι γονείς μας και οι παππούδες διαρκώς τα ανανέωναν και συντηρούσαν με τα λίγα μέσα που είχαν.Το ίδιο έκαναν για τη Σκάλα για τα Κουλούρια,για τον Μύλο,το Παλιό Ντερβένι κ.λ.π. Εκείνοι,κι ας μην το ήξεραν,κινούνταν στα αχνάρια της Ιεράς Οδού που ένωνε τα παράλια και την Αμβρακία με την Δωδώνη,στα αχνάρια της Μεγάλης Ρωμαϊκής Οδού που ένωνε την Νικόπολη με το Δυρράχιο. Χάθηκαν οι μεγάλες ευκαιρίες χρηματοδότησης από προγράμματα, διότι κολλήσαμε στο να απαξιώσουμε το Μεγάλο Κληροδότημα στο να καμαρώνουμε για τη λεηλασία των αδρανών Υλικών και την παραμόρφωση του περιβάλλοντος. Η οικιστική ανάπτυξη ενός χωριού στηρίζεται κυρίως στους δρόμους, αξιοποιώντας και κατοχυρώνοντας ιδιαίτερα τους αγροτικούς και τους πρῶην διακοινοτικούς δρόμους.
Η Αμνησία ,γρήγορα οδηγεί στη εξαφάνιση.
Λαοί που δεν έχουν μνήμη Ιστορίας , η χάνονται, ή προσπαθούν να λεηλατήσουν ό,τι μπορούν. Η Λάκκα Σούλη και το Χωριό μας έχουν Ιστορία για να στηριχτούν και να έχουν συνέχεια. ΄Εγιναν κά-ποιες λεηλασίες από τη δική μας άγνοια,αδράνια,αδιαφορία και παραπληροφόρηση. ΄Έχουμε όμως ι-σχυρότατο αντίδοτο και θεραπευτικό. Το Λακκιώτικο, το Γιωργανίτικο ανθρώπινο δυναμικό. Η πρόο-δος του γείτονα είναι και δική μας πρόοδο. ΄Έχουμε πολλούς, πάρα πολλούς νέους και νέες επιστή-μονες, αλλά και φιλότιμους και δραστήριους νέους και νέες. Αρκεί να συνδέονται με πραγματική αγά-πη μεταξύ τους, ώστε να φθάσουν στο να αναγνωρίζουν τις ικανότητες του άλλου, όπως έκανε η πε-ριοχή μας κιέγραφε Ιστορία αναδεικνύοντας ΄Ηρωες και Οσίους τους οποίους ελάχιστα τιμήσαμε ή τους αγνοήσαμε.Το Συλλογικό Σουλιώτικο πνεύμα ,οι παλαιότεροι το ζήσαμε στα χαγιάτια και τα πε-ζούλια των εκκλησιών. Τώρα στο όνομα των Δημοκρατικών Διαδικασιών επικρατούν οι μηχανισμοί της Ατομοκρατίας.
Και μια αναφορά για προβληματισμό.
Στον 15ο, μεγαλόσχημο,21χ28 τόμο του αείμνηστου Πρύτανη του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Σ.Δάκαρη,με το τίτλο ΑΡΧΑΙΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΠΟΛΕΙΣ-ΘΕΣΠΡΩΤΙΑ , είχα ,στο παρελθόν, εντοπίσει αρ-κετά αρχαιολογικά ενδιαφέροντα για την Ν/Δ Ήπειρο, που ως Θεσπρωτία έφθανε μέχρι και την Αρ-χαία Δωδώνη.
Οι Μολοσσοί και οι Θεσπρωτοί ανταταγωνίζονταν μεταξύ τους για την επικυριαρχία του Μαντεί-ου,κατ’ανάγκη και της Λάκκας Σούλη,(της Σελλαϊδας).Σταμάτησα περισότερο στους 68 χάρτες του τό-μου που όλη η σειρά των πολλών τόμων είναι έκδοση του Αθηναϊκού Κέντρου οικιστικής και KOPYRIGHT: U.S.A. 1972.
Ερευνώντας με μεγενθυτικούς φακούς,σταμάτησα ιδιαίτερα για ό,τι αφορά την γενέτειρά μου Γεωργά-νοι.Πολλά είδα, αλλά θα σημειώσω ελάχιστα:Στον χάρτη 15 με τον τίτλο Πόλεις της Νεολιθικής Περιό-δου μέχρι το 2500 π.Χ. και στο τετρ.Υ3/Χ9 σημειώνει το χωριό μας ως πόλη εκείνης της εποχής με τις παρακάτω επεξηγήσεις:*EXISTANCE CERTAIN,LOCATION KNOWN:(=Βεβαιωμένη ύπαρ-ξη,γνωστή τοποθεσία), /REGION: CASSOPAIA, /Abc modern names: Georganoi, /+ SITES OTDER PERIODS ( =Πόλεις άλλης Περιόδου).
Το χωριό με το Νεοελληνικό όνομα Γεωργάνοι είναι και φυσικό σύνορο της ερευνημένης περιοχής της Κασσωπαίας.
Στον επόμενο χάρτη 16 της ιδίας Νεολιθικής περιόδου με τον τίτλο :Μορφή Πόλεων ,παρατηρήσαμε για το χωριό Γεωργάνοι:SETTLEMENT---SANCTUARY—SURFACE FINDS.: (Με επιφύλαξη= Επιφανειακά ευρήματα ή κέντρο λατρείας; ) Μήπως πρέπει να δοθεί συνέχεια στην ΄Ερευνα;